सिद्धिनरसिंह र कविता लामा

स्वप्निल स्मृति

खत्तम भएछ चन्द्रवीर जी !

खत्तम भएछ ।

अब कहाँ खाने कफी ?

हर–विहान हाम्रो एउटा फुच्चे घाम 

कविताले टक्राइदिने 

एक कप ब्ल्याक कफीभित्रबाट उदाउँथ्यो

विहान–विहान– 

घामले तताएर उठिरहने धरतीको बाफ झैँ

त्यही कफीबाट छुटिरहन्थ्यो हाम्रो श्वास

कतै श्लील जस्तो कतै अश्लील जस्तो

रातो दुनटको चिराभित्रको सेतो क्रिम

बेलाबेला टाँसिन्थ्यो तिम्रो एक हरफ जुँगामा

खत्तम भयो चन्द्रवीर जी !

खत्तम भयो,

पाटन दरबार क्षेत्रको

‘द कविता कफी प्वाइन्ट’ बन्द भयो ।

ब्लेडले कोरेजस्ता आँखा

सिङ्गान फ्याँक्दा चोर औँला र बूढी औँलाले

निचोर्दा–निचोर्दा थेप्चिए जस्तो नाक

डल्ले खुर्सानीजस्तो झर्झर अनुहार

अन्दाजी उन्नाईस बीसकी 

कविता उर्फ कविता लामा

विश्व सम्पदा सूचीमा रहेको 

पाटन दरबारबाट हराई..।

उसको बाजे

तिमालबाट चन्द्र शम्सेरले पिपामा भर्ती गरेर ल्याएको

संस्कृत मात्र पढ्न पाइने पालाको 

उसको बुबा दावा डकर्मी...

नयाँ नयाँ घरको चर उठाउने दावाले 

सत्र, छत्तीस र छयालीस साल गरी

तीनपटक विवाह गर्नु संयोग थियो ! 

कान्छी आमापट्टिकी कविता लामा

र अङ्ग्रेजी पढ्ने जमाना

बुबाले ‘फी’ तिर्न नसकेर  

आठ क्लास पढ्दापढ्दै स्कुल छोडी कविताले–

‘लभ’ गरी, काठमाडौँका पार्क चाहारी

अन्ततः डेभिड सैलुनको कामदार 

माइकल शर्मालाई प्रेमीको रुपमा फेला पारी ।

माइकलले–

सक्दो उखेल्यो आँखीभौहरु कविताको

प्राइभेट क्लिनिकमा लगेर कतिपटक उखेल्यो उसको कुमारित्वलाई

बदलामा फाइनान्सबाट ‘लोन’ झिकेर

कफी प्वाइन्ट खोलिदियो 

गणतन्त्र दिवसको उपहार मेरुदण्डको फेदमा

ड्रागनको ठूलो टाटु खोपिदियो र

माइकल सहरबाट गायब भयो ।

‘द कविता कफी सप’मा

जब हाम्रो प्रवेश भयो–

हामी उसैउसै उसको मेरुदण्डको ड्रागनमा उड्न थालेका हौँ

तर आज हेर !

सटर बन्द छ 

सटरमा माइकल शर्माको ताल्चाको डल्लो झुण्डिरहेछ ।

खत्तम भयो चन्द्रवीर जी !

‘‘खत्तम भयो कवि जीहरु !

खत्तम भयो

कविता आफ्नै मेरुदण्डको ड्रागन चढेर

रातको बा¥ह बजे

विना इजाजत साउदीअरब उडी...

म पत्थरको स्तम्भमाथि टँसाइएको सिद्धिनरसिंह मल्लले 

रोक्न सकिन

फगत् नमस्कार गरिपठाएँ...।’’  

{आजको नागरिक दैनिक http://nagarikplus.nagariknews.com/component/flippingbook/book/1153-nagarik-20-oct-2012/2-nagarik.html मा प्रकाशित कविता, छापासंस्करणको पहुँच नभएका कविताप्रेमीहरुका लागि पुनप्र्रकाशित }

छक्कु उदासीकृत 'आँशु कुन्ज'उपर पाठक प्रतिक्रिया

जापानमा रहेर साहित्य सेवारत छक्कु उदासीको कृति आँशु कुञ्ज भर्खरै बजारमा आएको छ । २६ छोटा छोटा रचनाहरुको यस कृतिलाई लघु रचना सङ्ग्रह नाम दिइएको छ । हुन पनि उनका रचनाहरु छ्यासमिस छन् । कुनै उत्तर आधुनिक समालोचक बोल्नु पर्दो हो त यस कृतिलाई विधाभञ्जन या त्यस्तै केही नामाकरण गरिदिँदा हुन् । कुनै रचना लघु कथा जस्ता छन्, कुनै रचना छोटा निबन्ध जस्ता छन् कुनै रचनामा कविता मिसिएका छन् कुनै रचना लघु संस्मरण भइदिएका छन् । विधागत शास्त्रबाट उम्किएका यी रचनाहरुलाई मलाई चाहिँ एक साहित्यिक मनको स्वतन्त्र उडान जस्तो लाग्यो ।

‘मेरो साहित्य यात्रा’ नामक संस्मरणात्मक रचनामा उदासी जीले पोखरामा हुने साहित्य कार्यक्रमहरुमा सरुभक्तसँग प्रत्यक्ष भेट हुने मौका मिलेर आफ्ना सिङ्गाने रचनाहरुको समीक्षा भएको उल्लेख गरेका छन् । ‘सरुभक्त’ र ‘सिंगाने रचना’ शब्दले आफ्नो साहित्य यात्रालाई लेखकले इङ्गित गर्न खोजे पनि त्यसको मिति उल्लेख छैन । त्यसैले कहिलेदेखि छक्कु उदासी नेपाली साहित्यमा साधनारत छिन् यसै भन्न नसकिए पनि यो कृति उनको पहिलो हो र उनी नेपाली साहित्यको एक अकिञ्चन भक्त पनि हुन् भन्नुपर्छ ।

प्रायः साहित्यको कखरा जुनै लेखकले त नभनुँ अधिकांशले सामान्य अवस्थामा सामाजिक विषय बस्तु, देशभक्ति या प्रेमका विषयमा लेखेर शुरु गर्छन् । सामाजिक विषय बस्तु आम मानिसले दिने प्रतिक्रियाहरु हुन्, देशभक्ति विद्यालयहरुमा घोकाइने शिक्षा भए भने प्रेम चाहिँ एउटा बालकले आमाको काख छोडेपछि एक्लो महसुस गर्दै प्रकृति या अन्य साथी–सङ्गी र यौनावेगात्मक सुखतृप्तिको मित्रप्रतिको अनुराग हो । छक्कु उदासी जीका प्रायः रचनाहरु पनि प्रायः यिनै तीन विषयउपर उधिनिएका छन् ।

'दशैँको बेला र दैवको लीला', 'दशैँ र अबोध फुच्चे' दुई कथा एउटै कथा हो, पात्र मात्र फरक । परिस्थिति पनि एउटै हो । गरिबीका कारण दशैँ खल्लो भएका धेरै कथा नेपाली साहित्यमा लेखिसकिएका छन् । त्यसैको निरन्तरता मान्न सकिन्छन् यी कथालाई । कलम बलियो कि तरबार, मानव सभ्यतामा सोधिँदै र वादविवाद प्रतियोगिताहरुमा बच्चाहरुलाई उभ्याइँदै आएकै हो । लेखिका उदासी निक्कै ढिलो ‘कलम र बन्दुक’ शीर्षक कथा लिएर यस वादविवाद प्रतियोगितामा उभिएकी छिन् । शायद यो बाल कथा पनि हुनसक्थ्यो तर लेखिकाले त्यता ध्यान दिनुभन्दा कथामा बन्दुकलाई विजेताका रुपमा उतारेकी छिन् । कलम एक बौद्धिक शक्ति हो र बन्दुक एक भौतिक शक्ति, बन्दुकले दुष्मनलाई परास्त गरेर आफ्नी आमालाई बचाउँछ कथामा, कलम चाहिँ दुष्मनबाट कुलेलम ठोक्छ । 

‘दुई घण्टे कहानी’ दुई घण्टा अवधिमा प्रकट स्वप्न वर्णन हो भने ‘किन गर्छौ श्रृङ्गार ?’ एक आलेख हो जसले कोमल हृदय नै नारी सौन्दर्यका रुपमा तर्क गर्दछ । ‘नौलो नाता’ एक मनोवाद जस्तो छ । जहाँ एक नारी पात्रले अपरिचित शायद पुरुष पात्रसँग अवचेतनात्मक आशक्ति दर्शाइरहन्छ । ‘रातो स्वेटर’ कथामा श्रीमान्ले श्रीमतीलाई आफैँले ल्याइदिएको रातो स्वेटर च्यातिदिएको छ । फलतः श्रीमतीलाई रातो स्वेटरमाथि स्थापित  ‘मेरो’ स्वामित्व च्यातिएको अनूभूति हुन्छ । श्रीमतीले आफ्नो भरोसा, आस्था र विश्वास च्यातिएको महसुस त गर्छे तर त्यसलाई टुलुटुलु हेर्न समेत विवश छे । 

‘फुकेमाइलो’ चरित्रचित्रणका हिसाबले अरु रचनाभन्दा बलियो देखिन्छ । नेपालबाट जापान भासिएको, घर व्यवहार वास्ता नगरी बूढेसकालमा पनि कानमा टप कोचेर फुलेको केशमा खैरो दलेर साली नानी जिस्क्याउँदै हिँड्ने पात्र हो फुकेमाइलो । फुकेमाइलोलाई घरदेशको वास्तै छैन, आइफोनमै व्यस्त हुन्छ, त्यसैले लेखिका भन्छिन्, ‘‘यो विदेशमा आएर फुकेमाइलो जस्तो कोही नहुनु होला र फुकेमाइलोको देखासिकी झुक्केर पनि नगर्नु होला ।’’ 

‘मेरो गर्भमा भ्रूण हुर्किँदै’ कथाबाट लेखिकाको राजनीतिक दृष्टिकोण बुझ्न सकिन्छ । संविधान सभालाई आमा र नयाँ संविधानलाई भ्रूणका रुपमा यसका कथामा देखाइएको छ । संविधान सभा विघटनअघि लेखिएको कथा भएकोले बच्चा जन्माउन आतुर थिइन् आमा तर अबको अवस्थामा भने नजन्मदै बच्चाको हत्या गरिएको भाव थपेर पाठकले पढ्न सक्दछन् यस कथालाई । ‘काफल र एक अविस्मरणीय क्षण’, 'पुख्र्यौली घर र आमाको बुबू’ र ‘बाडुली लाग्दा’ लेखिकाका बाल्यकालका संस्मरण हुन् तर घटनामा मात्र आएका छन् । समय, स्थान र देशकालको वर्णन जीवन्त छैन । त्यै पनि पठनीय भने छन् । ‘म र मेरो साहित्य यात्रा’ तथा ‘मेरो साहित्य’ शिर्षकमा लेखिकाले आफ्नो साहित्य यात्राबारे बताउन चाहेकी छिन् । एउटै प्रसङ्ग दुई–दुई शिर्षकमा लेख्नुले लेखिका स्वयंले दुःख पाएकी छिन् र अनि पाठकले पनि । ‘सुबिल एक रुप अनेक’ सुबिल चरामाथिको लोक कथाको पुनर्लेखन हो । ‘विचार र अनूभूति’ लेखिकाले आफ्ना मित्र भुवनप्रसाद श्रेष्ठका पिताले जापान भ्रमणका क्रममा जापानको भौतिक विकास र नेपालको प्राकृतिक सम्पदालाई दाँजेर नेपालप्रति जनाएको सहानूभूतिलाई वर्णन गरेकी छिन् । ‘अभाव’मा श्रीमान्, श्रीमती र श्रीमान्को भूतपूर्व प्रेमिकासँगको भेटले श्रीमतीले श्रीमान् छोडेर हिँडेको कथा छ । ‘प्रेम दिवस’ कथामा दिवसकै दिन प्रेमीले आफ्नो प्रेम गुमाउँछ भने ‘नेशनल होलिडे’ कथामा कामदार लेखक ‘होलि डे’ समेत बिर्सन्छिन् कि खजना सकिएकोअलराम नबजेपछि दुई घण्टा ढिलो ब्यूँझिएकी कामदार अफिस जान हतारपतार गर्दा बल्ल साथीबाट फोनमा होलिडेको थाहा पाउँछिन् । यस कथाले वैदेशिक रोजगारका क्रममा रहेका मेशिनमय नेपाली कामदारको झल्को दिन्छ ।

‘बिर्खेको कसम’ एक व्यङ्ग्यात्म कथा छ । जाँडरक्सीको कुलती बिर्खेले एकदिन ढकीमा गुन्द्रुक कुटिरहँदा श्रीमती प्याउलीको आँखामा बलिद्रधारा आँशु देख्छ र आफूप्रति पछुताउन थाल्छ । श्रीमतीलाई मन थाम्न आग्रह गर्दै सबै जग्गा जमिन श्रीमतीको नाममा पास गरिदिने, आइन्दा सही बाटोमा हिँड्ने वाचा गर्दै ढिकी कुटिरहन्छ । गुन्द्रुक कुट्दा रायोको सागले पोलेर श्रीमतीको आँशु खसिरहेको उसलाई पत्तो नै हुँदैन । यस्तै ‘घुम्तीको चिया पसल’ कथा पनि रोचक छ । यस कथामा जुनुलाटीकी बतासे छोरी जुनकिरी हुन्छे । एकदिन घरमा पाहुना हूल आइपुग्छ । त्यही हुलमा जूनकिरीको बुबा पनि हुन्छ । पाहुना सत्कारका क्रममा जूनकिरीले दूध र चिनीको अभावमा रातो चिया भन्दै चिनी बेगरको फिका चिया पाहुनालाई खुवाउँछे । सबैले जूनकिरीको सुन्दरता हेर्दै चिया मिठो मानिमानी खान्छन् र बुबा पर्नेले जूनकिरीलाई हजार रुपैयाँ बक्सिस छोडेर जान्छन् । बाटामा उनीहरु आ–आफ्नो भागमा चिनी बेगरको चिया परेको भन्दै गुनासो गर्छन् ।

‘सुन्तलीको तिहार’मा वैदेशिक रोजगारमा भाइ गएपछि भाइटिका थाप्न नपाएकी दिदी सुन्तलीको कथा छ भने ‘गोरी’मा समाजमा नारी जातिले कुकुरको जतिको पनि सम्मान नपाएको चित्रण गरिएको छ । गोरी कुकुरनीलाई मानवीय सहानूभूति दर्शाउने क्रममा कथाकी नारी पात्रले समाजमा नारीको दयनीय अवस्थाबारेको कथा सुनाउँछिन् । 

राष्ट्रिय फूल फूल्दा साकुरा फुल्न सकेन’ पनि कथाजस्तै छ । २०११ मार्च ११ मा जापानमा सुनामीले निम्त्याएको विपत्तिलाई थोरै भए पनि छुन खोजेकी छिन् कथाकारले । जापनीजहरुले पुष्प उत्सवको रुपमा लिने साकुरा फुलेको अवसरमै सुनामी जस्तो विपर्यासलाई कथामा उतार्न खोज्नु कथाकारको प्रयास देखिन्छ । 

आँशुकुञ्ज भित्रका रचनाहरुलाई साहित्यकार कृष्ण धरावासीले ‘झिनो विषय उपरको उत्कृष्ट टिपोट’को खादा ओढाइदिएका छन् । धरावासीले भने झैँ उदासीका रचना भाषा र शैली परिष्कार उन्मुख देखिन्छ ।  किताब घरले प्रकाशित गरेको यस कृतिको मूल्य रु.१७५ रहेको छ । कृति बिक्रीबाट प्राप्त रकम असहाय तथा पीडितहरुको सेवामा समर्पित गर्ने लेखकको पुस्तकको पछिल्तिरको आवरणको भनाइबाट बुझिन्छ । अतः नेपाली साहित्यको एक सम्पत्ति सँगै यो कृति खरिद गर्नेका लागि समाजसेवामा काटिने सहयोग रसिदको ‘अद्र्धकट्टी’ नै माने हुन्छ ।

'लिम्बुवान मासिक'मा प्रकाशित, यहाँ पुनप्र्रकाशित।

छोरालाई अनुरोध

मेरो छोरा ! 

तिमी हर प्रश्नका लागि जन्मशिद्ध हकदार हौ । 

त्यो बुढो हिमाल तिम्रो पुर्खा हो

त्यो गहिरो आकाश तिम्रो इच्छा हो

एक रुख अर्को रुख उफ्रिहिँड्ने

यो चञ्चले बतास तिम्रो प्राण हो

डोरी झुण्ड्याएजस्ता पारि पहाडका ती नागबेली बाटाहरु

तिम्रा स्वप्नहरु हुन् ।

तिम्रा दुई आँखा र 

ती अनगिन्ती ताराहरु एउटै सन्तान हुन्

यो हिउँदभरिको हिउँ

यो ऋतुभरिको फूल

यो छिनभरिको इन्द्रेणी

र मैले तिम्रो गलामा दिएको पलभरिको चुम्बन

हाम्रो जीवन हो ।

तिमीलाई जसले जन्मायो, हुर्कायो 

र यति कलकलाउँदो बनायो

ऊ धर्ती हो

ऊ तिम्रो अनि मेरो पनि आमा हो

मेरो प्यारो छोरा !

तिमी हर प्रश्नका लागि तयार होऊ

अफसोच !

पन्ध्र दिन हराउने पन्ध्र दिन उदाउने

त्यो बाँसघारीमाथिको जून ?!

क्यै क्यै नसोध...

त्यो किन कहिले दिउँसै उदाउँछ ?

त्यो किन कहिले हँसिया जस्तो हुन्छ ? 

लाटा ! त्यो त्यस्तै हो..

किन ? भनेँ–

त्यो तिम्रो बुबाले बैँशमा गुमाएको प्रेम हो ।

एक मिनेट मौनधारण

स्वप्निल स्मृति

संसारको सबैभन्दा सरल काम

ज्ञात/अज्ञात सहिदहरुप्रति 

एक मिनेट मौन धारण गर्नु हो

सभा, सेमिनार या पोलिट्ब्युरोहरुमा

या राष्ट्रिय दिवसमा

स्वयं हत्याराहरु 

सहिदहरुको श्रद्धाञ्जलीमा मौनधारण गरिरहेछन् । 

तस्करले जन्मदिनमा उपहार थमाएको

हिराजडित नाडी घडीमा उफ्रिरहेको सेकेण्ड काँटासँगै 

गद्दार सरकार एक मिनेट कला प्रदर्शन गरिरहेछ

सहिदको रगत लत्पतिएको राष्ट्रिय झण्डा उचालेर

सहिदको आस्था–समाधिलाई सख्त टेकेर 

राष्ट्रसेवकहरु मौन मौन

गम्भीर गम्भीर उभिरहेछन्...

संसारको सबैभन्दा कठोर काम

ज्ञात/अज्ञात सहिदहरुप्रति 

एक मिनेट मौन धारण गर्नु हो

सार्वजनिक शौचालय वरिपरि

या सहर, सडक या गाऊँ, गल्ली, देउरालीमा

दुई हातले पेट थिचेर

मेरो देश

एक मिनेट उभिरहेछ ।

एक मिनेटमा 

सहिद–स्वप्नले धर्ती विचरण गरिसक्छ

एक मिनेट भूइँचालो आयो भने सृष्टि अदलबदल हुन्छ

शासकहरुले ठण्डा दिमागले एक मिनेट सोचेको भए

इतिहास यस्तो हुँदैनथ्यो 

हत्या गरिनुअघि सहिदहरुलाई

एक सेकेण्ड बाँच्ने फुर्सद दिइएन

एक सेकेण्ड गडबढ भएर

योद्धाहरु भुर्कुट भए...

मेरो हिमाल सृष्टिकालदेखि मौनधारण गरिरहेछ

यो एक मिनेट मौन धारणले के हुन्छ ?

हर एक मिनेट मौनधारणहरुमा

आधा मिनेट मलाई हाँस उठ्छ

आधा मिनेट मेरो मन रुन्छ ।

संसारको सबैभन्दा उत्कृष्ट नाटक 

मेरो देशमा

ज्ञात/अज्ञात सहिदहरुप्रति हुने 

एक मिनेट मौन धारण हो ।

सीतादेवी नेपाली...

स्वप्निल स्मृति

भनिन्छ, सीतादेवी नेपाली

मात्र नेपाली हुन् ।

ठमेलको मसाज सेन्टरमा होस् या

लोकतन्त्र चौकको कुनै नयाँ हवेलीमा

नाङ्गो, घोप्टो, लम्पसार लोकतन्त्रलाई

घोडा चढेर तेल घसिरहेकी हुन्छिन्

लोकतन्त्रको लागि

जुनसुकै बेला नाङ्गो हुन तैयार छिन् ।

सीतादेवी नेपाली

बेलामौका परिचय बदलिरहन्छिन्

कहिले सीतादेवी सुब्बा

कहिले सीतादेवी राई

कहिले सीतादेवी शर्मा

कहिले सीतादेवी चौधरी

...भनिन्छ, 

जस्ता पुरुषसँग ओछ्यान साटे पनि 

एक नेपाली हुन् सीतादेवी !’’

सीतादेवी नेपाली

हप्ताहप्ता ठेगाना बदलिरहन्छिन्

कहिले बल्खु

कहिले सानेपा

कहिले कोटेश्वर

कहिले पूर्व

कहिले पश्चिम

.....भनिन्छ, सीतादेवीलाई सीमानै कटाउँदा पनि

नेपाल त तिनको छातीमै छ !

सीतादेवीलाई पार्टी/विचार/राजनीति/सत्ता मतलब छैन केहीको

मतलब छ फगत् आफ्नो लिपस्टिकको

यो देशका प्रायःप्रायः पार्टीका झण्डामा 

सीतादेवीकै ओठका लिपस्टिकको रङ छ

यो देशका प्रायःप्रायः नेताका ओठमा

सीतादेवीको ओठको जोडदार दस्तखत छ ।

सीतादेवी खासमा को हुन् !

असनमा पर्यटकलाई राष्ट्रिय झण्डा बेच्ने व्यापारीलाई थाहा छैन

बसपार्कमा सीतादेवीकै पकेट मार्ने पकेटमारलाई थाहा छैन

सीतादेवीलाई पक्रने तर

उल्टै घुस मागेर जुस खुवाएर ठमेलको बजारमा निर्वाध छोडिदिने

सुरक्षा निकायलाई पनि थाहा छैन ।

कसैलाई थाहा छ कि सीतादेवी को हुन् ?!

कसकी छोरी, बुहारी, दिदी बहिनी, श्रीमति, सोल्टिनी हुन् !

धर्म के हो मस्जिद, मन्दिर, चर्च, गुम्बा जता पनि भगवान्हरुको प्रिय छिन्

जात के हो ?

कता हो थातथलो ?

कि ब्वाँसाहरुको राज्यमा सीतादेवीलाई

कुनै देवताले आकाशबाट सिधै उपहार खसालिदिएका हुन् ?  

{२०६९, गरिमा मासिकको साउन अङ्कमा प्रकाशित छ।}

आकाशको कथा

स्वप्निल स्मृति

उहिले  त आकाश सा¥है नजिक थियो नि !

कस्तो शासै थुन्थ्यो,

त्यतिखेर त ताराहरु पनि खड्कुडा जत्रा देखिन्थे

घाम र जून त घुमाउने खेत भन्दा विशाल..

धर्ती खासै सुन्दर देखिँदैनथ्यो

ठूल्दिदी तरुनी पुग्दै गइन् र पो त !

ओखल कुट्दा 

जहिल्यै मुसलको टुप्पामा ठोक्किने आकाश

मुसलको तीखो टुप्पोले लागेर

जून त खुर्पा भइसक्यो

ताराहरु पनि कुच्चिएर पाँच-छ कुने भएछ

हेत् यो आकाश पनि...

दिदीचाहिँ मुसलभन्दा अग्ली हुँदै गइन् 

मस्त तरुनी दिदी 

भाले खोज्दै नाच्ने मयुरलाई पक्रिन सक्थिन्

पेवा कुखुरा चार्ने घोर्लेस्याललाई उछिन्न सक्थिन्

तर यो आकाश चाहिँ जैल्यै मुसल ठोकी बस्छ हौ !

एक साँझ

मच्चिमच्ची किनामा कुट्दै थिइन् दिदी

आकाश अलिक तलतल झर्दै थियो

आकाशमा मुसल ठोक्कि गो

दिदीको पालो 

रिसले मुसल उल्टाएर आकाशतिर ड्याम्म हानिपठाएको 

झर्यामझुरुम फुट्यो आकाश

धर्तीमा उज्यालै उज्यालोको वर्षा भयो

घाम, जून, ताराहरु 

धेरै टाढा

माथि माथि पुगे

र संसार यति फराकिलो भयो !

यति सुन्दर भयो !

सेतो भूत

स्वप्निल स्मृति

चार्लीको जन्म सुनखानीमा भयो । काँचो सुन ओसार्दाओसार्दै आमाले उसलाई नरिवलको फेदमा जन्माएको थियो । चार पाउ टेकेर घिस्रिने लहरा ऊ जब रुखको विरुवाजस्तै ठाडो उभिने सक्ने भयो तबदेखि चर्चको सदस्य र सुनखानीको कामदारमा गनियो । 

साताको शनिबार सेता घोडामा सेता पादरी र आसेपासे साबाथ मनाउन सुनखानीमा आउँथे, लामो प्रवचन दिन्थे । एकदिन प्रवचन सुनिरहेको बेला चार्लीलाई अचानक आमाले पछाडिबाट तानिन् र कटेरो चर्चबाट बाहिर निकालिन् । खत्तरनाक सर्पले पछाडिबाट लखेटे जस्तै गरी आमाले चार्लीलाई भगाउँदै टाढाको गाउँ पु¥याइन् र लामो श्वास तानिन् ।

आमाले एकटक उभेर गाउँको बीचको नरिवल नै नरिवलले घेरिएको नरिवलको पत्ताले छाएको झुपडी हेरिरहिन् । चार्लीले चाहिँ आमाको नरिवलजस्तो अनुहारलाई मात्र हेरिरह्यो । आमा आँशु पुछ्दै थचक्क बसिन् र छोरालाई आफ्नो घर सेतो भूतले कब्जा गरेर सुनखानीमा धपाएको बताउँदै रुन थालिन् ।

बेलाबेला सुनखानीमा गोरो अनुहार कराइको कालो टोपले निधारसम्म छोपेका, हरियो रङमा सेतो बुट्टा खुलेका पोशाक लगाएका, घोडचढीहरु आउँथे । उनीहरुले घोडाको पछिल्तिर बोरामा कुनै जङ्गली जीव जिउँदै पोका पारेर ल्याएका हुन्थे । सुनखानीको चट्टाने भूइँमा जथाभावी फ्याँक्दा घोडाको नरम ढाडमा चल्मलाई मात्र रहेको बोरा यता पल्टन्थ्यो उता पल्टन्थ्यो । कुनै युद्ध जितेजस्तो बोरामा लोड गरेर ठीक पारिएको काँचो सुन घोडामा राखेर जब अलप हुन्थे घोडचढीहरु तब सुनखानीका कामदारहरु निस्कन्थे र पल्टिरहेका बोराका मुख खोल्थे । चार्ली सेतो भूतहरु बोरामा हुनसक्ने अनुमान लगाउँथ्यो र हेरिबस्थ्यो तर बोराको गर्भाशयबाट त धमाधम काला, गठिला तर रक्तमुछेल नाङ्गा युवतीहरुमात्र जन्मन्थे । 

चार्ली प्रत्येक साबाथमा सेतो भूत दर्शन गर्न भाग्दै गाउँ जान्थ्यो तर उसले कहिल्यै सेतो भूत देख्न पाएन । बा¥ह वर्षको हुँदा एकदिन नरिवलको झुपडीघरमा दन्दनी आगो बलिरहेको देख्यो । हेर्नै नपाई सेतो भूतलाई आगोले खाइदिएकोमा दुःख मान्दै सुनखानी फक्र्यो । झुपडी जलेको खबर आमालाई सुनायो । आमाले त सुनको डल्लैडल्लाले चार्लीलाई हिर्काउन पो थाली । 

‘‘तेरो बुबालाई सेतो भूतले मा¥यो चार्ली !’’ 

यति भनेर आमा मूच्र्छा परिन् ।

एक हप्तापछि साबाथमा आमा र चार्ली भागेर फेरि घर हेर्न गाउँ पुगे । झुपडी जलाइएको ठाउँमा पक्की इँटाका पिलरहरु ठठ्याइँदै थिए । सेता छाला भएका, चश्मा लगाएका मानिसहरु कम्मरमा हात राखेर कालाहरुलाई काममा खटाइरहेका थिए । 

‘‘दुष्ट सेतो भूतलाई चिन, चार्ली ! त्यसलाई बाँकी नराख !’’ 

क्रोधले भरिपूर्ण आमाले चार्लीलाई काँधमा थपथपाइन् र फनक्क फर्केर जङ्गलतिर लागिन् । आमाको जङ्गल प्रवेशले अचम्म भयो चार्ली तर बाटोमा सेता घोडा हिन्हिनाउँदै आइरहेका सेता बन्दुकधारीहरु देखेर चार्ली पनि जङ्गल प्रवेश ग¥यो । 

रातभर चाहार्दा चाहार्दा नदी पारिपट्टि जङ्गलले ढाकिएको एउटा ओढारमा सानो उज्यालो देखियो । चार्ली र आमा नदी तरेर अक्करको ओढारमा पुग्दा भव्य नाचगान भइरहेको थियो । ठूलो आगोको धुनी बालेर वरिपरि काला नै काला मानिसहरु भरुवा बन्दुक, तीर, भाला, वर्षा, धनु काँडसँग उत्तेजित भएर नाचिरहेका थिए । चार्ली र आमाको अचानक आगमनले नाच रोकियो, हतियारधारीहरुले चार्ली र आमातिर आफ्ना हतियार सोझ्याए । उनीहरु मात्र कमाण्डरको आदेश चाहन्थे । 

‘‘फ्रिडम !’’ 

लामो दा¥ही जुँगा भएका, गोलीका माला लगाएका अग्ला, खाइलाग्दा, कालोवर्णको मिस्टर फ्रिडम देखा परे । चार्ली र आमालाई आफूतिर बोलाए । सबैले हतियार तल पारे ।

विहान अरु हतियारधारीसँगै चार्लीले परेड खेल्यो । कमाण्डरले धनुको ताँदोलाई औँलाले बजाउँदै, त्यसबाट धुन निकाल्दै गीत गायो, 

‘‘हामी चाहन्छौँ हाम्रो नरिवल 

हामी चाहन्छौँ सुन जस्तै सुनौलो विहानी

हामी हौँ कालो हिरा

को हो हाम्रो घरमा आगो लगाउने ?

हामीले चिनिसक्यौँ...’’

कमाण्डरले चार्लीलाई धनु दियो । चार्लीले पनि गाउन थाल्यो । 

‘‘हामीले चिनिसक्यौँ....’’

आमाको छेउमा गएर चार्लीले गीत दोहो¥यायो । कमाण्डर खुशीमा मुस्कुरायो । थोरै भए पनि चित्त बुझाई आमाले र छोरोलाई कमाण्डरतिरै फर्काइ दिई ।

चार्ली कालाहरुको फौजमा गायक बन्यो । जङ्गली पातबाट सुमधुर धुन निकाल्नु, क्रान्तिको गीत गाउनु र कालाहरुलाई जगाउनु उसको काम थियो । उसको पात–वादन र गायनले काला, सेता सबै लट्ठ भए । सुनखानी, गाउँ, सहर सबैतिर पुगेर उसले मानिसहरुलाई जगायो ।

सेता र कालाहरुबीच भीषण लडाइँ चल्यो । चार्लीको आमा लडाइँमा मरिन् । आफ्नो आमालाई गोली हान्ने कमाण्डरलाई चार्लीले फायर त ग¥यो तर गोलीले दुष्मनको टोप मात्र उड्यो र सेतो तालुखुइले टाउको देखियो । अर्को फायर खोल्दाखोल्दै टोप छोडेर भाग्यो तालुखुईले । 

लडाइँ दुई दशकभन्दा बढी लम्बिएला जस्तो भयो । सुनखानी, कलकारखाना गाउँ गाउँबाट कालाहरु उठे । लडाइँमा कसैको हार–जीत भन्दा पनि दुवै पक्ष सखाप होला जस्तो भयो । चार्लीले पात वादन र गायनमा शान्तिलाई पनि मिसाउन थाल्यो । उसले आमाको मृतआत्माको शान्तिका लागि गीत लेख्यो, 

एक गोलीले मरेको मानिस 

हजारौँ गोलीले नि बाँच्न सक्दैन भने 

मर्नु मार्न किन करोडौँ गोली खर्च गरी रहेछौँ !

मानिस आफैँ मर्न सक्षम छ !

मानिस आफैँ बाँच्न सक्षम छ !

युद्धरत दुई पक्षबीच समानताको सहमति भयो । सहमति हुनुमा चार्लीको शान्तिकामी गीति अभियानको अवश्य भूमिका थियो । काला र सेताहरुको ठेक्पा सरकार बन्यो । सरकारले चार्लीलाई शान्ति गीतका लागि दुई दर्जन तोप सलामी दिएर सम्मान ग¥यो । तर चार्लीको आत्मामा पटक्कै शान्ति थिएन । उसलाई आफ्नो बाल्यकालका काला स्मृति, लडाइँ र आमालाई गुमाउनु पर्दाको पीडाले तर्साइरह्यो ।

चार्ली एकदम निराश भयो । आमाले सुनाएको सेतो भूतको सम्झनाले सताइरह्यो । ऊ एकदिन पत्रकार मारिया सहित सहरबाट गाउँ गयो । मारिया चार्लीको जीवनमा आधारित एक रिपोर्ताज बनाउन आतुर थिई । चार्ली सानोमा देखेको आफ्नो घरजग्गामा बनिरहेको बिल्डिङ र वरिपरिको नरिवलबारीमा पुग्यो । सुनौलो रोगनले लिपिएको बिल्डिङ को आँगन टेक्नेवित्तिकै बालापनमा देखेको दन्दनी झपुडी जलिरहेको दृष्य चार्लीको आँखामा नाच्न थाल्यो । 

चार्लीको शान्ति गीत गाउँदै एउटा गोरा, तालु खुइले मोटाघाटा मानिस बिल्डिङ घरको तलाबाट ओर्लियो । उसले चार्ली र मारियालाई दोश्रो तलाको सिटिङ रुममा लग्यो । सबैभन्दा पहिले चिसो तातो सोध्यो । मारियाले केही नखाने सङ्केत गरिन् बरु डायरी झिकिन् र कलम जोत्न थालिन् । चार्लीलाई एक प्याक रक्सी र चुरोट थमायो । तालुखुइलेले आफ्नो परिचय दियो, ऊ अवकाश प्राप्त जर्नेल अक्टर रहेछ । अक्टरको तालु ठम्याएर चार्ली एकाएक मौन भयो । सल्काउँदै नसल्काइएको चुरोट औँलाले चेपेर मुखमा पु¥याएर बसिरह्यो । मारिया अहिलेसम्म नपल्टिएको चार्लीको जीवन कहानीको भर्जिन पृष्ठ पल्टने अवसर गम्भीरतापूर्वक् पर्खिरहेकी थिई । अक्टरले नरम भाषामा चार्र्लीलाई परिचय मागिरह्यो ।

चार्लीले आफ्नो परिचय दिनै सकिरहेको थिएन । चार्लीका आँखा रसाएजस्तै गरे । चार्लीले आफूलाई सम्झायो, 

‘‘चार्ली !’’ 

चार्लीको मुखबाट शब्दमात्र खसेको के थियो, भूपू जर्नेल कयौँ वर्ष खोजेको मानिस भेटेजस्तै उत्तेजित हुँदै खुशीमा मुस्कुरायो–

‘‘वाउ चार्ली !!’’